শুক্ৰাচাৰ্য ৰাভাৰ চিন্তাধাৰা (Thoughts of Sukracharya Rabha)

২০১৮ চনৰ ৮ জুন তাৰিখে আকস্মিকভাবে শুক্ৰাচাৰ্য ৰাভাৰ মৃত্যু হৈছিল। নিজস্ব চিন্তাচৰ্চাৰে নিখুঁতভাবে ‘আণ্ডাৰ দ্য চাল ট্টি’ নামৰ নাট্য উৎসৱৰ জৰিয়তে নাট্য জগতত নিজৰ লগতে অসমলৈ গৌৰৱ কঢ়িয়াই আনিবলৈ সক্ষম হোৱা নাট্যবোদ্ধা, গৱেষক, নাট্যকাৰ তথা পৰিচালকগৰাকীৰ অকাল মৃত্যুক তেখেতৰ অনুৰাগীসকলে আজিও সহজভাবে ল’ব পৰা নাই। শুক্ৰাচাৰ্য ৰাভাই সমাজত প্ৰচলিত হৈ থকা কিছুমান বদ্ধমূল ধাৰণা আৰু সমাজলৈ অহা পৰিৱৰ্তনৰ ওপৰত চিন্তাচৰ্চা কৰি সেইবোৰৰ অন্তৰালত থকা সত্য কথাবোৰ নাট্যকৰ্মৰ জৰিয়তে অন্বেষণ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল।

শুক্ৰাচাৰ্য ৰাভাই লক্ষ্য কৰিছিল যে সমাজত যিমানেই আধুনিকতাৰ পৰশ পৰিবলৈ ধৰিছে সিমানেই মানুহৰ মাজত থকা আত্মীয়তা আৰু বিশ্বাসৰ মনোভাৱ হ্ৰাস পাবলৈ ধৰিছে। কেৱল নগৰৰ মানুহবোৰৰ মাজতেই নহয়, গাঁৱলীয়া মানুহবোৰৰ মাজতো বিশ্বাসযোগ্যতা আৰু নিৰ্ভৰযোগ্যতাৰ অভাৱ বাৰুকৈয়ে পৰিলক্ষিত হ’বলৈ ধৰিছে। ৰাজনীতিকে বৃত্তি হিচাপে লোৱা মানুহবোৰে গাঁৱৰ সহজ-সৰল মানুহবোৰৰ মন আৰু মগজুত ৰাজনীতিৰ কু-নীতি সুমুৱাই দি তেওঁলোকৰ মাজত বিভেদৰ বিষবাষ্প বিয়পাই দিবলৈ চেষ্টা চলাই আছে। তেখেতে লক্ষ্য কৰিছিল যে গাঁৱৰ শিক্ষিত মানুহবোৰ চহৰমুখী হোৱাৰ বাবে ৰাজনৈতিক নেতাবোৰে গাঁৱবোৰলৈ সহজে এই বিষবাষ্প বিয়পাবলৈ সক্ষম হৈছে। আত্মীয়তা আৰু বিশ্বাসৰ দৰে শক্তিশালী সামাজিক মূলধনক পুনৰ ঘূৰাই অনা আৰু যিখিনি আছে সেইখিনিক অটুট ৰখাৰ স্বাৰ্থতে তেখেতে নিজ গাঁৱতে থাকি নাট্যচৰ্চা কৰিছিল।

অসম মূলকত সততে এটা শুনা শব্দ হ’ল-অসমৰ সংস্কৃতিক বিশ্বদৰবাৰলৈ নিব লাগে।  শুক্ৰাচাৰ্য ৰাভাৰ মতে বিশ্বদৰবাৰ হ’ল-এক প্ৰকাৰ আত্মসমৰ্পন কিম্বা কাপৰুষালি। তেখেতৰ ভাষাত, “ই এক মেটাফ’ৰ যি নিৰ্দেশ কৰে ভাল-বেয়াৰ দ্বন্দ্বৰ অন্তত নিৰূপিত হোৱা আমাৰ স্থান। আমাতকৈ উচ্চ পৰ্যায়ৰ, আমাতকৈ ওখ খাপৰ কিবা এটা থকাৰ যিটো অৱধাৰণা আমাৰ অৱচেন মনত সোমাই থাকে; তাৰেই পৰিণতিত সৃষ্টি হয়-বিশ্বদৰবাৰৰ।” (নীলোৎপল বৰুৱাৰ গ্ৰন্থ, ‘শুক্ৰাচাৰ্য ৰাভা: যাত্ৰা আৰু মাত্ৰা”, ২০১৮, পৃষ্ঠা: ৮৯)। নিজৰ ওপজা গাঁও ৰামপুৰতে নাট্যচৰ্চা কৰি তেখেতে নিজৰ চোতালখনকে বিশ্বদৰবাৰলৈ ৰূপান্তৰ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। 

নাটক সম্পৰ্কত এনে এটা বদ্ধমূল ধাৰণা আছ যে নাটক কৰিবলৈ হ’লে উন্নতমানৰ শব্দযন্ত্ৰ, কৃত্ৰিম পোহৰ আৰু দৃশ্য অনুসৰি মঞ্চখন সজাই তুলিব লাগিব, অভিনেতা-অভিনেত্ৰীসকলে চৰিত্ৰটোৰ লগত খাপ খোৱাকৈ পোছাক পৰিধান কৰিব লাগিব, সা-সঁজুলি ল’ব লাগিব ইত্যাদি। শুক্ৰাচাৰ্য ৰাভাই ‘বাদুংদপ্পা’ত শব্দযন্ত্ৰ আৰু কৃত্ৰিম পোহৰৰ ব্যৱহাৰ নস্যাৎ কৰিছে। চৰিত্ৰ অনুসৰি অভিনেতা-অভিনেত্ৰীসকলে পোছাক পৰিধান কৰা আৰু সা-সঁজলিৰ ব্যৱহাৰ যিমান পাৰি সিমান হ্ৰাস কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে। এইবোৰে নাটকখনক মেদবহুল কৰি তুলি নাটকৰ মূল ভেটিটোকে তল পেলায় বুলি তেখেতে ভাবিছিল। শাৰীৰিক ভংগীমা আৰু মিতব্যয়ী সংলাপৰ দ্বাৰাই তেখেতে নাটখনক উপভোগ্য কৰি তুলিব পাৰিছিল। নাটকৰ প্ৰতিটো দৃশ্যই যাতে একোখনকৈ পেইন্টিংৰ দৰে হয় তাৰ ওপৰত তেখেতে গুৰুত্ব দিছিল। তদুপৰি, সচৰাচৰ নাট্যদলবোৰে কৰাৰ দৰে ‘ৰয়েল’ নাটত (যেনে-ৰামায়ণ, মহাভাৰত, ৰজা-মহাৰজাৰ কাহিনী) গুৰুত্ব নিদি তেখেতে লোককথা তথা সাধুকথাৰ ভিত্তিত (বিশেষকৈ ৰাভাসকলৰ মাজত প্ৰচলিত) নাট ৰচনা কৰি প্ৰদৰ্শন কৰিছিল। লোককথা আৰু সাধুকথাৰ ভিত্তিত নাট ৰচনা কৰাৰ সপক্ষে তেখেতে কেইটামান যুক্তি দিছে-(১) অবিকৃত ৰূপত কৰা এই ব্যৱস্থাই জনজাতিসকলৰ লোককথা আৰু সাধুকথাবোৰে জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰাৰ লগতে সংশ্লিষ্ট জনজাতিটোৰ পৰম্পৰাবোৰক ৰক্ষা কৰাত সহায় কৰিব, (২) বিভিন্ন চক্ৰান্তৰ বলি হৈ জনজাতীয় লোকসকলে আনৰ পৰম্পৰা তথা সমাজিক নীতি-নীতিৰ প্ৰতি মোহিত হৈ নিজৰ পৰম্পৰা আৰু ৰীতি-নীতিবোৰক লৈ হীনমান্যতা ভুগি থকা লোকসকলে বুজি উঠিব যে তেওঁলোকৰ  ৰীতি-নীতি আৰু পৰম্পৰাবিলাক কোনো ফালৰ পৰাই নিম্ন পৰ্যায়ৰ নহয়, (৩) অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিক সমস্যাবোৰৰ দৰে দুই-এটা সৰু পাৰ্থক্যৰ বাহিৰে পৃথিৱীৰ প্ৰান্তীয় জনগোষ্ঠীবোৰৰ লোককথা আৰু সাধুকথাবোৰৰ মাজত বহুখিনি সাদৃশ্য আছে। বহু ক্ষেত্ৰত লোককথা আৰু সাধুকথাবোৰ অলৌকিক হ’লেও তাৰ মাজত ৰাজনৈতিক দমন, সামাজিক প্ৰভুত্ব, অৰ্থনৈতিক শোষণ আদি উমৈহতীয়া সমস্যাবোৰ লুকাই থাকে। তেখেতৰ মতে, লোককথা আৰু সাধুকথাবোৰৰ নাট্যৰূপে দৰ্শকক সহজে আকৰ্ষিত কৰাৰ উপৰি তাৰ মাজত লুকাই থকা সত্যখিনিক সহজে বুজি উঠাত সহায় কৰে। 

শুক্ৰাচাৰ্য ৰাভাৰ চিন্তাচৰ্চাৰ আন কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয় হ’ল-সময়ানুৱৰ্তিতা, নাটক কৰা মানুহৰ প্ৰতি সাধাৰণ মানুহৰ মাজত থকা ভুল ধাৰণা দূৰ কৰা, নাট্যকৰ্মৰ সৈতে জড়িত ৰাজনীতি আৰু মানৱীয়তাৰ পাৰ্থক্য ধৰা পেলাৱা ইত্যাদি। আমি ভাবোঁ, শুক্ৰাচাৰ্য ৰাভাই যিবোৰ চিন্তাচৰ্চা কৰিছিল সেইবোৰ নিখুঁতভাবে বাস্তৱত ৰূপায়ণ কৰিব পৰাটোৱেই হ’ল তেখেতৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ খ্যাতি।

[তথ্যৰ উৎস: (১) শুক্ৰাচাৰ্য ৰাভাৰ সৈতে লেখকৰ সাক্ষাৎকাৰ, ২৭ ডিচেম্বৰ ২০১২,

     (২) নীলোৎপল বৰুৱাৰ গ্ৰন্থ, ‘শুক্ৰাচাৰ্য ৰাভা: যাত্ৰা আৰু মাত্ৰা’, ২০১৮ ] 

[প্ৰকাশিত, 'নিয়মীয়া বাৰ্তা', ১১ জুন ২০১৯, পৃষ্ঠা: ৭]

‘সামাজিক জীৱন আৰু নতুন প্ৰজন্ম’ সন্দৰ্ভত

‘আমাৰ অসম’ত যোৱা ২৫ মে’ত প্ৰকাশিত শৈলেন ভৰালীৰ ‘সামাজিক জীৱন আৰু নতুন প্ৰজন্ম’ শীৰ্ষক প্ৰবন্ধটো পঢ়ি দুষাৰ লিখাৰ তাড়না অনুভৱ কৰিলোঁ। প্ৰবন্ধকাৰে লিখিছে যে আমাৰ নতুন প্ৰজন্মই সামাজিক জীৱনৰ গুৰুত্ব উপলব্ধি নকৰা হৈছে। সমাজে নিৰ্ধাৰণ কৰা আৰু পৰম্পৰাগতভাবে চলি অহা নীতি-নিয়মবোৰ উলংঘা কৰিবলৈ তেওঁলোক সংকোচ নকৰা হৈছে। সামাজিক মূল্যবোধবোৰৰ প্ৰতি নতুন প্ৰজন্ম উদাসীন হৈ পৰিছে। বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যাকে এনেধৰণৰ পৰিৱৰ্তনৰ কাৰণ হিচাপে প্ৰবন্ধকাৰে চিনাক্ত কৰিছে। আমি ভাবোঁ, এয়া আংশিকভাবেহে শুদ্ধ। সময়ৰ পৰিৱৰ্তনৰ লগে লগে মানুহৰ প্ৰয়োজনৰো পৰিৱৰ্তন ঘটি থাকে। এশ শতাংশ শুদ্ধ নহ’লেও এইটো দাবী কৰিব পাৰি যে বিজ্ঞানৰ নিত্য নতুন উদ্ভাৱন আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যাৰ বহুল সম্প্ৰসাৰণে মানুহৰ দ্ৰুত পৰিৱৰ্তিত প্ৰয়োজনৰ অভাৱ বহুখিনি পূৰণ কৰিব পাৰিছে।

নব্য-উদাৰীকৰণ অৰ্থনৈতিক ব্যৱস্থা আৰু ৰাজনীতিৰ মাজত ঘটা পাৰস্পৰিক সহযোগে  আমাৰ দেশৰ মানুহবোৰৰ প্ৰয়োজনৰ দ্ৰুত পৰিৱৰ্তন ঘটাইছে। সেই প্ৰয়োজনবোৰ পূৰণৰ স্বাৰ্থত মানুহবোৰ মাত্ৰাধিক ব্যক্তিকেন্দ্ৰিক তথা বস্তুবাদী হৈ পৰিছে। মন কৰিবলগীয়া যে ভাৰতবৰ্ষত নব্য-উদাৰীকৰণ অৰ্থনৈতিক ব্যৱস্থাক নতুন প্ৰজন্মই আমন্ত্ৰণ কৰা নাছিল। আশী দশকৰ শেষৰ ফালৰ পৰা দেশখনত দেখা দিয়া আৰ্থিক দুৰৱস্থাক উদ্ধাৰ কৰাৰ স্বাৰ্থত অৰ্থনৈতিক সংস্কাৰৰ আহিলা হিচাপে প্ৰথম অৱস্থাত উদাৰীকৰণ (লগতে গোলকীকৰণ আৰু ব্যক্তিগতকৰণ) আৰু পাছলৈ নব্য-উদাৰীকৰণ ব্যৱস্থাক বাধ্যতামূলকভাবে আকোঁৱালি ল’বলগীয়া হৈছিল। সেই সময়ত ভাবি চোৱা নহ’ল যে দেশখনত যি অৰ্থনৈতিক সংস্কাৰ কৰিবলৈ লোৱা হৈছে, সেই অৰ্থনৈতিক সংস্কাৰৰ ফলত আমাৰ দেশৰ নতু্ন প্ৰজন্ম মাত্ৰাধিক ব্যক্তিকেন্দ্ৰিক তথা বস্তুবাদী হৈ সামাজিক মূল্যবোধবোৰৰ প্ৰতি উদাসীন হৈ পৰিব। শেহতীয়াকৈ, উপভোক্তাবাদৰ জালত পেলাই নতুন প্ৰজন্মক আমাৰ পৰম্পৰা আৰু সামাজিক মূল্যবোধবোৰৰ পৰা আঁতৰাই আনিবলৈ চেষ্টা কৰা হৈছে। নতুন প্ৰজন্ময়ো উপভোক্তাবাদৰ সত্যৰ পাছত থকা সত্যক উপলব্ধি কৰিব নোৱাৰি সেইবোৰৰ পৰা আঁতৰি আহিব বিচাৰিছে বা আঁতৰি আহিবলৈ বাধ্য হৈ পৰিছে।

আমি ভাবোঁ, নব্য-উদাৰীকৰণ আৰু ৰাজনীতিৰ মাজত ঘটা পাৰস্পৰিক সহযোগে যি বেগত মানুহৰ মনস্বত্বক শোষণ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে, সেই একে বেগত বুদ্ধিজীৱী আৰু সমাজ বিজ্ঞানীসকলে সেই শোষণৰ পৰা মুক্ত হোৱাৰ কাৰ্যকৰী উপায় আগবঢ়োৱাত সফল হ’ব পৰা নাই।

[প্ৰকাশিত, ‘আমাৰ অসম’, ০২ জুন ২০১৯, পৃষ্ঠা: ৪]

অসমত পথ দুৰ্ঘটনা সম্পৰ্কে (Regarding Road Accidents in Assam)

অসমত প্ৰায় প্ৰতিদিনেই একোটাকৈ পথ দুৰ্ঘটনা সংঘটিত হোৱাৰ খবৰ পোৱা যায়।  সংবাদ মাধ্যমত প্ৰকাশ পোৱা তথ্য অনুসৰি ২০১৯ চনৰ ২২ মাৰ্চলৈ কেৱল মৃত্যুঞ্জয় সেৱা ১০৮ এ মুঠ ১০৪ টা পথ দুৰ্ঘটনাৰ বাবে সেৱা আগবঢ়াইছে। শেহতীয়াকৈ যোৱা ২৬, ২৭ আৰু ২৯ এপ্ৰিল তাৰিখে ক্ৰমে কাজিৰঙাৰ বুঢ়া পাহাৰ, ধুবুৰীৰ বালাজান, নলবাৰীৰ মুকালমুৱাত সংঘটিত পথ দুৰ্ঘটনা তিনিটাত মুঠ আঠজন মানুহে কৰুণভাবে মৃত্যুক সাৱটি ল’বলগীয়া হৈছে।

সচৰাচৰ আমি ৰাষ্টাত দেখি থকা এটা দৃশ্য হ’ল-উনংগাৰ, ট্ৰেভেলাৰ আৰু ষ্টাৰবাছ জাতীয় গাড়ীবোৰৰ চালকসকলে অঘোষিত প্ৰতিযোগিতা চলাই আন গাড়ীসমূহক অতিক্ৰম কৰি তুলনামূলকভাবে কম সময়ৰ ভিতৰত যাত্ৰীসকলক গন্তব্য স্থানত উপনিত কৰাবলৈ চেষ্টা চলায়। কেতিয়াবা এনেকুৱা লাগে-চৰকাৰে যেন ৰাষ্টাবিলাক কেৱল উল্লিখিত গাড়ীবোৰৰ বাবেহে বনাইছে! তেওঁলোকে দুটা উদ্দেশ্যত দুইধৰণৰ অঘোষিত প্ৰতিযোগিতা চলায়-(১) যাত্ৰীবাহী গাড়ীসমূহক অতিক্ৰম কৰি নিজৰ উপাৰ্জন বৃদ্ধি কৰা, (২) আন গাড়ীসমূহক অতিক্ৰম কৰি এক আসুৰিক আনন্দ লাভ কৰা। টু-লেনবোৰত দিনৰ ভাগৰ পথ দুৰ্ঘটনাবোৰ আন গাড়ীবোৰক অতিক্ৰম কৰিবলৈ চেষ্টা কৰাৰ ফলতে সংঘটিত হয়। গাড়ীখন তীব্ৰগতিত চলোৱাৰ সময়ত চালকসকলে ভাবি নাচায় যে যিসকল যাত্ৰীক তুলনামূলকভাবে কম সময়ৰ ভিতৰত তেওঁলোকৰ গন্তব্য স্থানত উপনিত কৰাবলৈ চেষ্টা চলাইছে, সেইসকল যাত্ৰীৰ সুৰক্ষিত যাত্ৰাও তেওঁলোকৰ দায়িত্বৰ ভিতৰত পৰে। গাড়ীখন তীব্ৰগতিত চলোৱাৰ ক্ষেত্ৰত সংশ্লিষ্ট গাড়ীখনৰ যাত্ৰীসকলৰো অৱদান থাকে। উল্লিখিত গাড়ীসমূহৰ কোনো এখন গাড়ী তুলনামূকলভাবে লাহে লাহে চলালে যাত্ৰীৰ ফালৰ পৰাও আপত্তি আহে। আচলতে তুলনামূলকভাবে কম সময়ৰ ভিতৰত নিজৰ গন্তব্য স্থানত উপনিত হোৱাৰ উদ্দেশ্য আগত ৰাখিয়েই তেওঁলোকে উল্লিখিত গাড়ীসমূহত যাত্ৰা কৰে (আন গাড়ী আছে বুলি ধৰি লোৱা হৈছে)। যাত্ৰীসকলৰ এই মানসিকতাই সংশ্লিষ্ট চালকজনক কিছু পৰিমানে হ’লেও গাড়ীখন তীব্ৰগতিত চলাবলৈ উৎসাহ প্ৰদান কৰে। ট্ৰাকৰ সৈতে মুখামুখি হৈ বা ৰাখি থোৱা ট্ৰাকৰ পিছফালে খুন্দা খাই পথ দুৰ্ঘটনা সংঘটিত হ’লে সাধাৰণতে ট্ৰাক চালকজনকে দোষী সাব্যস্ত কৰিবলৈ চেষ্টা চলোৱা পৰিলক্ষিত হয়। ব্যতিক্ৰমক বাদ দি ট্ৰাক চালকসকলে এক নিৰ্দিষ্ট গতিত নিজৰ ফালেদি (বাওফালে) ট্ৰাকখন চলায় নিয়ে। উল্লিখিত গাড়ীবোৰৰ চালক, বাইক চালক আৰু একাংশ সৰু গাড়ী চলোৱা চালকসকলে কেৱল নিজৰ গাড়ীখনৰ গতি বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্য আগত ৰাখি গাড়ীখন চলোৱাৰ ফলতে পথ দুৰ্ঘটনাবোৰ সংঘটিত হয়। অৱশ্যে, মোবাইল ফোনত কথা পাতি, প্ৰয়োজনীয় টোপনিৰ অভাৱ আৰু ৰাগীয়াল দ্ৰব্য সেৱন কৰি গাড়ী চলোৱাৰ ফলতো পথ দুৰ্ঘটনা সংঘটিত হয়। পথ দুৰ্ঘটনা হ্ৰাস কৰাৰ বাবে চৰকাৰে প্ৰতি বছৰে পথ সুৰক্ষা সপ্তাহ পালন কৰাৰ উপৰি বিভিন্ন সময়ত বিভিন্ন ধৰণৰ কাৰ্যসূচী ৰূপায়ণ কৰি থাকে। স্বেচ্ছাসেৱী সংগঠনসমূহেও পথ সুৰক্ষা সম্পৰ্কে সজাগতা আনিবলৈ চেষ্টা চলাই থাকে। আমি ভাবো, পথ দুৰ্ঘটনা হ্ৰাস কৰাৰ বাবে চৰকাৰ বা স্বেচ্ছাসেৱী সংগঠনসমূহে যিমানেই কাৰ্যসূচী ৰূপায়ণ নকৰক কিয়, জনসাধাৰণে (বিশেষকৈ গাড়ী চালকসকল) নিজে সচেতেন নহ’লে পথ দুৰ্ঘটনা হ্ৰাস পোৱাৰ সম্ভাৱনা নাই।

  

[প্ৰকাশিত, ‘নিয়মীয়া বাৰ্তা’, ০৩ মে’ ২০১৯]

সহমত আৰু বিবেক ভোট

যোৱা ২৯ মাৰ্চত ‘আমাৰ অসম’ত প্ৰকাশিত দেৱাঞ্জন বৰঠাকুৰৰ ‘সংজ্ঞানাত্মক পক্ষপাত, ট্ৰাইবেলিজ֭ম আৰু ৰাজনীতি’ শীৰ্ষক লেখাটো পঢ়িলোঁ। বৰঠাকুৰৰ সৈতে কোনো দ্বিমত নাই যে প্ৰায়বোৰ ৰাজনৈতিক দলেই একেই চৰিত্ৰ বহন কৰে। সেয়েহে, কৰাৰ ভিতৰত এটা কামেই কৰিব পাৰি। সেয়া হ’ল-বিভেদবোৰ বাদ দি যিবোৰ বিষয়ত সকলোৰে সহমত আছে তেনে উন্নয়নমূলক কামত সকলোৱে সহযোগ কৰা আৰু নিজৰ বিবেকেৰে ভোটাধিকাৰ সাব্যস্ত কৰা। আমি ভাবোঁ, জাতি, ধৰ্ম, বৰ্ণ, ভাষা নিৰ্বিশেষে কেইটামান বিষয়ত সকলোৰে সহমত থাকে। উদাহৰণস্বৰূপে-নিবনুৱা সমস্যাৰ সমাধান, গুণগত শিক্ষা ব্যৱস্থাৰ প্ৰৱৰ্তন, উপযুক্ত চিকিৎসাৰ সা-সুবিধা প্ৰদান, বিশুদ্ধ খোৱাপানীৰ ব্যৱস্থা কৰা, ৰাস্তা আৰু দলং নিৰ্মাণ, বিজুলীৰ ব্যৱস্থা কৰা, জীৱন আৰু সম্পত্তিৰ নিৰাপত্তা সুনিশ্চিত কৰা ইত্যাদি। কিন্তু, এশ শতাংশ শুদ্ধ নহ’লেও এইটো উলাই কৰিব নোৱাৰি যে এনেধৰণৰ তুলনামূলকভাবে দীৰ্ঘস্থায়ী বিষয়বোৰৰ প্ৰতি সহমত পোষণ কৰি ভোটাধিকাৰ সাব্যস্ত কৰা ভোটাৰৰ (সাম্প্ৰতিক সময়ত ‘ভোটাৰে’, ‘নাগৰিক’ক তল পেলাই দিছে) ভোটে আমাৰ দেশৰ নিৰ্বাচনত নিৰ্ণায়ক ভূমিকা নলয়। আনহাতে, যিসকল ভোটাৰৰ ভোটে নিৰ্বাচনত নিৰ্ণায়ক ভূমিকা লয়, তেওঁলোকে তুলনামূলকভাবে দীৰ্ঘস্থায়ী বিষয়বোৰত কম গুৰুত্ব দিয়ে। তদুপৰি, ক্ষন্তেকীয়া আৰ্থিক সুবিধা আৰু বিভেদৰ ৰাজনীতিৰ দ্বাৰা তেওঁলোক সহজে প্ৰভাৱিত হৈ নিজৰ বিবেকক বন্ধকত থৈ ভোটাধিকাৰ সাব্যস্ত কৰে। অৱশ্যে, ইয়াৰ বাবে তেওঁলোকক একে আষাৰে দোষ দিব নোৱাৰি। সময় আৰু পৰিস্থিতিয়ে তেওঁলোকক তেনেকুৱা হ’বলৈ বাধ্য কৰে।

গতিকে, নিৰ্বাচনত নিৰ্ণায়ক ভূমিকা পালন কৰা ভোটাৰসকল যাতে ক্ষন্তেকীয়া আৰ্থিক সুবিধা আৰু বিভেদৰ ৰাজনীতিৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত নহয় তাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিব লাগিব। দুখৰ বিষয়টো হ’ল-তেওঁলোক বিবেকবান হৈ উঠাটো ৰাজনৈতিক দল আৰু নেতাসকলে কামনা নকৰে।

[প্ৰকাশিত, ‘আমাৰ অসম’, ১৮ এপ্ৰিল ২০১৯, পৃষ্ঠা:৪]

প্ৰসংগ: জাতীয়তাবাদ, হিন্দুত্ববাদ আৰু মানৱতাবাদ (Reference: Nationalism, Hindutva and Humanism)

যোৱা ১১ ফেব্ৰুৱাৰীত ‘আমাৰ অসমত’ত প্ৰকাশিত দেৱাঞ্জন বৰঠাকুৰৰ ‘থাক֭ৰেৰ জাতীয়তাবাদ, নাথুৰামৰ হিন্দুত্ববাদ নে গান্ধীৰ মানৱতাবাদ?’ শীৰ্ষক প্ৰবন্ধটো পঢ়ি দুষাৰ মতামত আগবঢ়োৱাৰ তাড়না অনুভৱ কৰিলোঁ। বৰঠাকুৰে কৈছে যে থাক֭ৰেৰ জাতীয়তাবাদ,  নাথুৰামৰ হিন্দুত্ববাদ আৰু গান্ধীৰ মানৱতাবাদৰ মাজত আমি বিভক্ত হৈ গৈছোঁ। আমি ভাবোঁ-সময়, পৰিস্থিতি আৰু অঞ্চল সাপেক্ষে উল্লিখিত ভাৱধাৰাবোৰত বিশ্বাসী নেতাসকলে আমাক বিভক্ত কৰিবলৈ চেষ্টা চলাই থাকে। অৱশ্যে, ইয়াৰ অৰ্থ এইটো নহয় যে উল্লিখিত ভাৱধাৰাবোৰৰ প্ৰাসংগিকতা নাই। মহাৰাষ্ট্ৰৰ প্ৰেক্ষাপটত থাক֭ৰেৰ দৰে কঠোৰ জাতীয়তাবাদী নেতাৰ প্ৰয়োজন আছে। এইটো কথাও ঠিক যে বাল থাক֭ৰেৰ সময়ত মহাৰাষ্ট্ৰৰ জাতীয়তাবাদ আৰু তেখেতৰ পিছৰ মহাৰাষ্ট্ৰৰ জাতীয়তাবাদৰ তীব্ৰতা একে নহয়। তদুপৰি, দেশখনৰ আৰু আন ৰাজ্যৰ ৰাজনৈতিক, অৰ্থনৈতিক, সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক পৰিস্থিতিয়ে ৰাজ্যখনৰ জাতীয়তাবাদৰ তীব্ৰতাৰ ওপৰত প্ৰভাৱ পেলায় থাকে। অসমৰ দৰে ৰাজ্যত থাক֭ৰেৰ দৰে কঠোৰ জাতীয়তাবাদী নেতাৰ অভাৱ অনুভৱ কৰা নাযায়। তেনেধৰণৰ কঠোৰ জাতীয়তাবাদী নেতাক অসমৰ মানুহে সমৰ্থন জনাব বুলিও মনে নধৰে। সেইবুলি অসমৰ জাতীয় স্বাৰ্থৰ বাবে জাতীয়তাবাদৰ প্ৰয়োজন নাই বুলি একে আষাৰে উৰুৱাই দিব নোৱাৰি। অসমৰ বৰ্তমানৰ প্ৰেক্ষাপটত জাতীয়তাবাদৰ প্ৰাসংগিকতা বৃদ্ধিহে পাইছে। অৱশ্যে, বৰঠাকুৰৰ সৈতে আমি একমত যে জাতীয়তাবাদৰ বহি:প্ৰকাশ হিচাপে হাতত অস্ত্ৰ তুলি লোৱা বা হিংসাৰ আশ্ৰয় লোৱা উচিত নহয়।

আন কথা বাদ দিলে, ভাৰতৰ ৰাজ্যবোৰৰ জাতীয়তাবাদী ভাৱধাৰাৰ তীব্ৰতাৰ ওপৰত প্ৰভাৱ পেলোৱা মূল কাৰণ হ’ল- জোৰ কৰি হিন্দুত্ববাদ আৰু ৰাষ্ট্ৰীয়তাবাদৰ ভাৱধাৰা জাপি দিবলৈ চেষ্টা কৰা প্ৰৱণতাৰ প্ৰতিক্ৰিয়া। হিন্দুত্ববাদৰ তীব্ৰতা হ্ৰাস বা বৃদ্ধিৰ ওপৰতো জাতীয়তাবাদ তথা আঞ্চলিকতাবাদৰ প্ৰভাৱ নিহিত থাকে। অতিমাত্ৰা জাতীয়তাবাদ আৰু আঞ্চলিকতাবাদৰ প্ৰভাৱে হিন্দুত্ববাদী ভাৱধাৰাৰ তীব্ৰতা বৃদ্ধিত অৰিহণা যোগাই আহিছে। অতিমাত্ৰা জাতীয়তাবাদ আৰু আঞ্চলিকতাবাদে ৰাষ্ট্ৰীয় একতাৰ প্ৰতি ভাবুকি আনিব পাৰে বুলি ৰাষ্ট্ৰীয়তাবাদীসকলে অনুভৱ কৰে আৰু একমাত্ৰ হিন্দুত্ববাদী ভাৱধাৰাৰ দ্বাৰাহে ৰাষ্ট্ৰীয় একতা অটুট থাকিব বুলি বিশ্বাস কৰে।

জাতীয়তাবাদৰ তীব্ৰতা বৃদ্ধিৰ বাবে থাক֭ৰেই কিশোৰসকলক ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলি এখন কিতাপৰ প্ৰসংগেৰে বৰঠাকুৰে উল্লেখ কৰিছে। হিন্দুত্ববাদী, আঞ্চলিকতাবাদী আৰু জোৰ কৰি জাপি দিব খোজা ৰাষ্ট্ৰীয়তাবাদীসকলেও তেওঁলোকৰ ভাৱধাৰাৰ তীব্ৰতা বৃদ্ধিৰ বাবে কম-বেছি পৰিমাণে কিশোৰসকলক ব্যৱহাৰ কৰি আহিছে। কঠোৰ জাতীয়তাবাদত বিশ্বাসী নেতা থাক֭ৰে বুলি নহয়, হিন্দুত্ববাদী, আঞ্চললিকতাবাদী আৰু জোৰ কৰি ৰাষ্ট্ৰীয়তাবাদী ভাৱধাৰা জাপি দিব খোজা কোনো এজন নেতাই তেওঁলোকে বিশ্বাস কৰা ভাৱধাৰাটোৰ তীব্ৰতা বৃদ্ধিৰ বাবে কিশোৰসকলক আহিলা হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা উচিত নহয়।

সমগ্ৰ পৃথিৱীতে এক নিৰ্দিষ্ট দিশবিহীন আৰু সাধাৰণীকৰণ কৰিব নোৱাৰা ধৰণৰ পৰিস্থিতি আহি পৰিছে। মানুহৰ মাজত বিশ্বাসযোগ্যতা আৰু নিৰ্ভৰযোগ্যতাৰ অভাৱ পৰিলক্ষিত হৈছে। বৰঠাকুৰৰ সৈতে একমত যে গান্ধীৰ মানৱতাবাদৰ প্ৰচাৰ আৰু প্ৰসাৰৰ দ্বাৰাহে নতুন প্ৰজন্মক ধৰ্মীয় সংকীৰ্ণতাৰ পৰা আঁতৰাই ৰাখিব পৰা যাব। দুখৰ বিষয়টো হ’ল- মহাত্মা গান্ধীৰ মানৱতাবাদী ভাৱধাৰাও এই পৰিস্থিতিক উদ্ধাৰ কৰিব নোৱাৰা হৈ পৰিছে।

মূল কথাটো হ’ল-ভাৰতৰ দৰে গণতান্ত্ৰিক আৰু ধৰ্মনিৰেপেক্ষ ৰাষ্ট্ৰ এখনত ৰাষ্ট্ৰীয়তাবাদ, হিন্দুত্ববাদ, আঞ্চলিকতাবাদ, জাতীয়তাবাদ আদি সকলো ভাৱধাৰাৰে প্ৰাসংগিকতা আছে আৰু থাকিব। কিন্তু, সময় আৰু পৰিস্থিতি সাপেক্ষে যিকোনো এটা ভাৱধাৰাৰ তীব্ৰতাৰ হ্ৰাস বা বৃদ্ধিয়ে আন ভাৱধাৰাবোৰৰ তীব্ৰতাৰ ওপৰত প্ৰভাৱ পেলায় আৰু দেশখনত অস্থিৰতাৰ পৰিৱেশ সৃষ্টি কৰে। দেশখনৰ সামগ্ৰিক সুস্থিৰতাৰ স্বাৰ্থত বিভিন্ন ভাৱধাৰাত বিশ্বাসী লোকসকলে ইজনে সিজনক সন্মান জনাব জানিলে (বা শিকিলে) ভাৱধাৰাবোৰৰ দ্বাৰা অস্থিৰতাৰ পৰিৱেশ সৃষ্টি হোৱাৰ সম্ভাৱনা নাই। কোনো এটা ভাৱধাৰাৰে যাতে তীব্ৰতা বৃদ্ধি নাপায় তাৰ বাবে সকলোৱে সততে সাৱধান হৈ থকা উচিত।

[প্ৰকাশিত, ‘আমাৰ অসম’, ২৮ ফেব্ৰুৱাৰী, ২০১৯,পৃষ্ঠা: ৪]

সত্ৰৰ মাটি বেদখল সম্পৰ্কে

যোৱা কেইটামান বছৰ ধৰি অসমৰ সত্ৰৰ মাটি বেদখল প্ৰসংগটোৱে এক বিশেষ গুৰুত্ব লাভ কৰিছে। অসমৰ সামাজিক, সাংস্কৃতিক আৰু ৰাজনৈতিক সুৰক্ষাৰ প্ৰশ্নৰ সৈতে সত্ৰৰ মাটি বেদখলৰ প্ৰসংগ টানি অনা পৰিলক্ষিত হৈছে। এনে এটা পৰিৱেশ সৃষ্টি কৰিবলৈ প্ৰয়াস কৰা হৈছে যে নিৰ্বাচনী যুদ্ধত এটা নিৰ্দিষ্ট ৰাজনৈতিক দলে জয়লাভ কৰি থাকিলেহে সত্ৰৰ মাটি বেদখল ৰোধ কৰিব পৰা যাব আৰু ইতিমধ্যে বেদখল হোৱা মাটিখিনি বেদখলমুক্ত কৰিব পাৰিব। এই লেখাটোত সত্ৰৰ মাটি বেদখলৰ সৈতে জড়িত কেইটামান প্ৰসংগ আলোচনা কৰা হৈছে।

শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ যুৱমঞ্চৰ কেন্দ্ৰীয় সমিতিৰ আলোচনী সম্পাদকে প্ৰকাশ কৰা তথ্য অনুসৰি অসমৰ প্ৰায় এহাজাৰ সৰু-বৰ সত্ৰৰ ভিতৰত বেদখল হোৱা সত্ৰৰ মুঠ মাটিৰ পৰিমাণ হ’ল ৮,১০১ বিঘা (নীলিম আকাশ কাশ্যপ, ‘কোনখন সত্ৰৰ কিমান মাটি বেদখল হৈছে?’, ‘নিয়মীয়া বাৰ্তা’, ১২/০২/২০১৯)। বেদখল নোহোৱা মাটিৰ পৰিমাণ বাদ দি, গৰাখহনীয়াত নি:চিহ্ন হোৱা আৰু বেদখল হোৱা মাটিৰ পৰিমাণৰ ভিত্তিত এইটো স্পষ্ট হৈ পৰিছে যে মাটি-বাৰীৰ ক্ষেত্ৰত সত্ৰসমূহ চকুত লগাকৈ ধনী আছিল। আমাৰ মনলৈ অহা এটা প্ৰশ্ন হ’ল-ইতিমধ্যে যিখিনি মাটি বেদখল হৈছে, বেদখল হোৱাৰ আগতে সেই মাটিখিনি কিবা কামত ব্যৱহাৰ কৰি থকা হৈছিল নেকি? আমাৰ মনলৈ এই প্ৰশ্নটো অহাৰ কাৰণ হ’ল-মাটিৰ গৰাকীয়ে নিজৰ মাটিখিনি উৎপাদনমূলক কামত ব্যৱহাৰ কৰি থাকিলে আনে বেদখল কৰাৰ সুযোগ পোৱাৰ সম্ভাৱনা তেনেই কম। মাটিখিনি উৎপাদনমূলক কামত ব্যৱহাৰ কৰি থাকিলে নিৰাপত্তাৰ প্ৰয়োজনত সংশ্লিষ্ট মাটিখিনিৰ চাৰিসীমা কটকটীয়াকৈ ৰখাৰ ব্যৱস্থা কৰা হয়।

ইতিমধ্যে যিকেইখন সত্ৰৰ মাটি বেদখল হৈছে, সেয়া নিশ্চয় এদিন বা এৰাতিৰ ভিতৰতে হোৱা নাই। এখন সত্ৰৰ সৈতে সংশ্লিষ্ট অঞ্চলটোৰ বহুত মানুহ জড়িত হৈ থাকে। সত্ৰ এখন পৰিচালনাৰ বাবে সত্ৰ পৰিচালনা সমিতি থকাৰ উপৰি অসম সত্ৰ মহাসভাৰ দৰে বৃহৎ আৰু শক্তিশালী সংগঠনও আছে। সত্ৰসমূহৰ মাটি বেদখল হ’বলৈ আৰম্ভ কৰাৰ সময়তেই এই সংগঠনসমূহে উপযুক্ত ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিলে বেদখলকাৰীয়ে সত্ৰৰ মাটি বেদখল কৰাৰ সাহস আৰু সুবিধা দুয়োটাই নাপালেহেঁতেন। ইমানদিনে প্ৰায় এহাজাৰ সত্ৰৰ ৮,১০১ বিঘা মাটি বেদখল হোৱা মানে কি বুজায়? সংশ্লিষ্ট সত্ৰৰ পৰিচালনা সমিতি বা অসম সত্ৰ মহাসভাৰ দৰে অনুষ্ঠানসমূহে সত্ৰৰ মাটি বেদখলৰ দৰে গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশটোত নিশ্চয় উদাসীন হৈ আছিল।  

যিহেতু ইতিমধ্যে সত্ৰৰ মাটি বেদখল হৈয়ে গ’ল, সেয়েহে বেদখল হোৱা মাটিখিনি বেদখলমুক্ত কৰা জুৰুৰী হৈ পৰিছে। সংশ্লিষ্ট সত্ৰৰ পৰিচালনা সমিতিয়ে বেদখল হোৱা মাটিখিনি বেদখলমুক্ত কৰিব নোৱাৰিলে মাটিৰ উপযুক্ত কাগজ পত্ৰৰ সৈতে আদালতৰ দ্বাৰস্থ হোৱাৰ বাহিৰে অন্য উপায় নাই। উপযুক্ত প্ৰমাণৰ ভিত্তিত আদালতে বেদখলকাৰীসকলক উচ্ছেদ কৰিবলৈ ৰায় নিদিয়াৰ কোনো যুক্তি নাই। উচ্ছেদৰ ৰায় পোৱাৰ পাছত উচ্ছেদ কৰাৰ দায়িত্ব প্ৰশাসনৰ। উচ্ছেদৰ ৰায় পোৱাৰ পাছতো প্ৰশাসনে উচ্ছেদ নকৰিলেহে এক নিৰ্দিষ্ট ৰাজনৈতিক দলৰ দ্বাৰা গঠিত চৰকাৰে উচ্ছেদ কৰিব পাৰিব বুলি সিদ্ধান্তত আহিব পৰা যায়।

আন এক প্ৰসংগ হ’ল-যিখিনি মাটি বেদখল হোৱা নাই সেইখিনিও বেদখল হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে নেকি? যদি আছে, তেন্তে সংশ্লিষ্ট সত্ৰসমূহে মাটিখিনি উৎপাদনমূলক কামত ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰা উচিত। কিছু সময়ৰ বাবে ধৰি লোৱা হ’ল যে সত্ৰৰ সৈতে জড়িত ব্যক্তিসকল আধ্যাত্মিক চিন্তচৰ্চাত ব্যস্ত থাকে বাবে মাটি-বাৰী ব্যৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰত আন ব্যক্তিসকলতকৈ তুলনামূলকভাৱে উদাসীন। সেইবুলি মাটিখিনি অব্যৱহৃত হৈ থাকিবলৈ দিয়াৰ যুক্তি বিচাৰি পোৱা টান। সত্ৰৰ সৈতে জড়িত স্থানীয় উদ্যোমী লোকক লীজত দি হ’লেও উৎপাদনমূলক কামত মাটিখিনি ব্যৱহাৰ কৰি থাকিলে সত্ৰৰ মাটি বেদখলকাৰীৰ গ্ৰাসত পৰাৰ কোনো সম্ভাৱনা নাই। এই ব্যৱস্থা গ্ৰহণেৰে সত্ৰসমূহে সামাজিক, সাংস্কৃতিক আৰু আধ্যাত্মিকভাৱে জিলিকি থকাৰ উপৰি কিছু পৰিমাণে হ’লেও আৰ্থিকভাৱে উপকৃত হ’ব পাৰিব।  

[প্ৰকাশিত, ‘নিয়মীয়া বাৰ্তা’, ১৮ ফেব্ৰুৱাৰী, ২০১৯, পৃষ্ঠা: ৪]

ছয় জনগোষ্ঠীক জনজাতিকৰণৰ প্ৰসংগত

শেহতীয়াকৈ অসমৰ ছয় জনগোষ্ঠী-মৰাণ, মটক, তাই-আহোম, চুতীয়া, কোচ֭-ৰাজবংশী আৰু চাহ-জনগোষ্ঠীৰ কেইবাটাও গোটক অনুসূচিত জনজাতি হিচাপে স্বীকৃতি প্ৰদানৰ যো-জা চলিছে। এই ক্ষেত্ৰত এটা প্ৰধান সমস্যাই দেখা দিছে। সেয়া হ’ল-উল্লিখিত জনগোষ্ঠীসমূহক অনুসূচিত জনজাতি হিচাপে স্বীকৃতি প্ৰদান কৰিলে ইতিমধ্যে অনুসূচিত জনজাতি হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰা জনগোষ্ঠীসমূহ ক্ষতিগ্ৰস্ত হ’ব। স্বাভাৱিকতে সদৌ অসম জনজাতি সংঘৰ উপৰি হাগ্ৰামা মহিলাৰী নেতৃত্বৰ বিপিএফ দলে উল্লিখিত ছয় জনগোষ্ঠীক জনজাতিকৰণত আপত্তি দৰ্শাইছে। এই আপত্তি নিষ্পত্তি কৰাৰ বাবে কেন্দ্ৰীয় গৃহমন্ত্ৰী ৰাজনাথ সিঙে অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী সৰ্বানন্দ সোনোৱাল আৰু স্বাস্থ্যমন্ত্ৰী ড° হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মাক লগত লৈ বিপিএফৰ নেতৃত্বৰ সৈতে এক আলোচনাত মিলিত হৈছে। এই আলোচনাৰ পৰা ইংগিত পোৱা গৈছে যে ইতিমধ্যে অনুসূচিত জনজাতি হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰা জনগোষ্ঠীসমূহে তেওঁলোকে লাভ কৰি থকা সা-সুবিধাসমূহৰ পৰা বঞ্চিত নকৰাকৈ উল্লিখিত জনগোষ্ঠীসমূহক অনুসূচিত জনজাতি হিচাপে স্বীকৃতি প্ৰদান কৰা হ’ব। ইতিমধ্যে অসমত অনুসূচিত জনজাতি (ভৈয়াম) আৰু অনুসূচিত জনজাতি (পাহাৰ)-এই দুটা ভাগত ভাগ কৰি মুঠ ২৩টা জনগোষ্ঠীক অনুসূচিত জনজাতিৰ তালিকাত অন্তৰ্ভূক্ত কৰি সংৰক্ষণৰ জৰিয়তে তেওঁলোকক সা-সুবিধা প্ৰদান কৰি থকা হৈছে। এই দুটা ভাগৰ উপৰি ‘অনুসূচিত জনজাতি (অন্যান্য)’ হিচাপে আন এটা ভাগ সৃষ্টি কৰি অসমৰ উল্লিখিত ছয়টা জনগোষ্ঠীক অনুসূচিত জনজাতি হিচাপে স্বীকৃতি প্ৰদান কৰা হ’ব বুলি বাতৰি প্ৰকাশ পাইছে। এনেধৰণে ভাগ কৰাৰ ফলত ইতিমধ্যে অনুসূচিত জনজাতিৰ স্বীকৃতি লাভ কৰা জনগোষ্ঠীসমূহৰ সা-সুবিধাৰ ওপৰত কোনো বিৰূপ প্ৰভাৱ নপৰিব বুলি পতিয়ন নিয়াবলৈ চেষ্টা কৰা হৈছে। এই সন্দৰ্ভত স্পষ্ট সমাধান সূত্ৰ উলিয়াবলৈ ড° হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মাক অধ্যক্ষ হিচাপে লৈ ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ এখন সমিটি গঠন কৰা হৈছে আৰু সমিটিখনৰ এখন সভাও অনুষ্ঠিত হৈ গৈছে।

উল্লিখিত জনগোষ্ঠীসমূহক ‘অনুসূচিত জনজাতি (অন্যান্য)’ হিচাপে স্বীকৃতি প্ৰদান কৰিলে অসমত অন্যান্য পিচপৰা শ্ৰেণী (অবিচি)ত তালিকাভূক্ত জনগোষ্ঠীৰ সংখ্যা হ্ৰাস পাব। কাৰণ, আজিৰ তাৰিখলৈকে উল্লিখিত ছয়টা জনগোষ্ঠী অন্যান্য পিচপৰা শ্ৰেণীত তালিকাভূক্ত হৈ আছে। ফলত, অসমৰ যিকেইটা জনগোষ্ঠী অন্যান্য পিচপৰা শ্ৰেণীত থাকি যাব সাংবিধানিক সংৰক্ষণৰ জৰিয়তে আগতকৈ তেওঁলোকৰ অধিক সংখ্যক লোকে সা-সুবিধা লাভ কৰিব (ধৰি লোৱা হৈছে যে অন্যান্য পিচপৰা শ্ৰেণীৰ বাবে নিৰ্ধাৰিত সংৰক্ষণৰ অংশ একে আছে)। এনে পৰিস্থিতিত সংবিধানে প্ৰদান কৰা সমতাৰ অধিকাৰৰ ওপৰত প্ৰশ্ন অৱতাৰণা কৰিব পৰাৰ সুৰুঙা কিছু হ’লেও থাকি যাব। অৱশ্যে, ইয়াৰ অৰ্থ এইটো নহয় যে অন্যান্য পিচপৰা শ্ৰেণীত থাকি যোৱা জনগোষ্ঠীসমূহৰ অধিক সংখ্যক লোকে সাংবিধানিক সংৰক্ষণৰ জৰিয়তে সা-সুবিধা লাভ কৰাৰ সম্ভাৱনাৰ প্ৰতি আমাৰ ঈৰ্ষা উপজিছে।

আন এক প্ৰাসংগিক প্ৰশ্ন হ'ল-উল্লিখিত আটাইকেইটা জনগোষ্ঠীয়ে ‘অনুসূচিত জনজাতি (অন্যান্য)’ৰ স্বীকৃতি গ্ৰহণ কৰিবলৈ সাজু আছেনে? কেইটামান জনগোষ্ঠীয়ে এনে স্বীকৃতি গ্ৰহণ নকৰাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰি প্ৰতিবাদ কৰাৰ খবৰ সংবাদ মাধ্যমযোগে ইতিমধ্যে পোৱা গৈছে। এইটো সঁচা যে উল্লিখিত ছয়টা জনগোষ্ঠীয়ে অনুসূচিত জনজাতিৰ স্বীকৃতি লাভ কৰাৰ বাবে একেলগে আন্দোলন কৰি আহিছে যদিও আটাইকেইটা জনগোষ্ঠীৰ সামাজিক, ৰাজনৈতিক, অৰ্থনৈতিক আৰু সাংস্কৃতিক পৰিৱেশ একে নহয়। উল্লিখিত জনগোষ্ঠীসমূহক ‘অনুসূচিত জনজাতি (অন্যান্য)’ হিচাপে স্বীকৃতি প্ৰদান কৰিলে আটাইবোৰ জনগোষ্ঠীয়ে সমান সা-সুবিধা লাভ কৰিব বুলি দাবী কৰিব নোৱাৰি। একেসময়তে উল্লিখিত জনগোষ্ঠীসমূহৰ কেইটামান জনগোষ্ঠীয়ে ‘অনুসূচিত জনজাতি (অন্যান্য)’ হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিলে, প্ৰচলিত অনুসূচিত জনজাতি [মানে-অনুসূচিত জনজাতি (ভৈয়াম) আৰু অনুসূচিত জনজাতি (পাহাৰ)] ব্যৱস্থাতকৈ তেওঁলোক কিছু হ’লেও উচ্চ পৰ্যায়ৰ স্বীকৃতি লাভ কৰা বুলি অনুভৱ নকৰিব বুলিও ক’ব নোৱাৰি। কাৰণ, উল্লিখিত জনগোষ্ঠীসমূহৰ অন্তৰ্গত এশ শতাংশ মানুহেই নিজকে অনুসূচিত জনজাতি হিচাপে চিনাকি দিবলৈ সাজু আছে বুলি একে আষাৰে মতামত দিব নোৱাৰি।

আটাইতকৈ বেছি চিন্তা কৰিবলগীয়া বিষয়টো হ’ল-অসমৰ ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ চৰকাৰী সা-সুবিধাৰ ক্ষেত্ৰত যেনিবা অনুসূচিত জনজাতি (ভৈয়াম), অনুসূচিত জনজাতি (পাহাৰ) আৰু ‘অনুসূচিত জনজাতি (অন্যান্য)’ হিচাপে ভাগ কৰি সংৰক্ষণৰ ব্যৱস্থা কৰা হ’ল; সৰ্বভাৰতীয় পৰ্যায়ৰ সা-সুবিধাৰ ক্ষেত্ৰতো একেধৰণৰ ভাগ কৰাৰ ব্যৱস্থা থাকিবনে? যদি সৰ্বভাৰতীয় পৰ্যায়ৰ সা-সুবিধাৰ ক্ষেত্ৰতো একেধৰণৰ ভাগ কৰাৰ ব্যৱস্থা কৰা হয়, ‘অনুসূচিত জনজাতি (অন্যান্য)’ ভাগটোত কেৱল উল্লিখিত ছয়টা জনগোষ্ঠীক তালিকাভুক্ত কৰা হ’ব নে ভাৰতৰ আন ৰাজ্যৰ আন জনগোষ্ঠীকো সেই তালিকাত অন্তৰ্ভূক্ত কৰা হ’ব? যদি এই তিনিধৰণৰ ভাগ কেৱল অসমৰ ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ সা-সুবিধাৰ ক্ষেত্ৰতহে প্ৰযোজ্য হয়, (যদি উল্লিখিত ছয় জনগোষ্ঠীক সামগ্ৰিকভাৱে অনুসূচিত জনজাতি হিচাপে ধৰা হয়), তেন্তে সৰ্বভাৰতীয় পৰ্যায়ৰ সা-সুবিধাৰ ক্ষেত্ৰত ২৩টা জনগোষ্ঠীক ইতিমধ্যে প্ৰদান কৰি অহা ন্যায়ৰ পৰা বঞ্চিত কৰা হ’ব।

পুনশ্চ: সৰ্বভাৰতীয় পৰ্যায়ৰ চৰকাৰী চাকৰি আৰু শিক্ষানুষ্ঠানসমূহত অনুসূচিত জাতিৰ বাবে ১৫ শতাংশ, অনুসূচিত জনজাতিৰ বাবে ৭.৫ শতাংশ আৰু অন্যান্য পিচপৰা শ্ৰেণীৰ বাবে ২৭ শতাংশ সংৰক্ষণৰ ব্যৱস্থা আছে। অনুসূচিত জনজাতিৰ বাবে নিৰ্ধাৰিত অংশটোত পাহাৰ আৰু ভৈয়াম দুয়োবিধ অনুসূচিত জনজাতিকে সামৰি লোৱা হয়। ‘অনুসূচিত জনজাতি (অন্যান্য)’ত তালিকাভূক্ত জনগোষ্ঠীসমূহকো যে ৭.৫ শতাংশৰ ভিতৰতে সামৰি লোৱা হ’ব তাত কোনো সন্দেহ নাই।

  

[প্ৰকাশিত, ‘আমাৰ অসম’, ৪ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৯, পৃষ্ঠা: ৫]